• Басты
  • Теңгенің құнсыздануы күтіле ме
3 Қараша, 2020 13:23

Теңгенің құнсыздануы күтіле ме

Strategy2050.kz тілшісі Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің баспасөз қызметіне Ұлттық валютаға жасалатын спекулятивті шабуыл мен теңге құнының алдағы уақыттағы өзгерісіне байланысты сауал жолдаған болатын.

 


Теңгенің құнсыздануы күтіле ме

ҚР Ұлттық Банкі баспасөз қызметінің хабарлауынша, Мемлекет басшысының Ұлттық валютаға спекулятивті шабуыл жасауды тоқтату туралы тапсырмасын орындау үшін Экономикалық өсуді қалпына келтіру жөніндегі 2020 жылдың соңына дейінгі кешенді жоспарды әзірлеп, қабылдаған. Жопардағы басты бағыт – ұлттық валютамен алыпсатарлық операцияларды қысқарту тетігін әзірлеу іс-шараны еңгізу.

Бұл кешенді жоспар аясында Ұлттық Банк бірқатар жұмыстарды жүргізді:

- Резидент заңды тұлғалардың сатып алынған шетел валютасын сатып алу және мақсатты пайдалану тәртібін түсіндіруді көздейтін Басқармасының Қаулысы қабылданды;

- Айырбастау пункттері арқылы жүзеге асырылатын операциялар үшін (АҚШ доллары үшін – 6 теңге; еуро – 7 теңге) шетел валютасын сату бағамынан сатып алу бағамының ауытқу шектері белгіленді, оның қолданылу мерзімі 2021 жылдың 1 қаңтарына дейін ұзартылды.

Сонымен қатар, Ұлттық Банк қолма-қол шетел валютасының нарығына «кіру» үшін нормативтік талаптарды - лицензиялаудың тәсілдері мен өлшемдерін, банктік емес айырбастау пункттері (уәкілетті ұйымдар) үшін жұмыс бөлмесін орналастыруға арналған нормативтік талаптарды қолдануды анықтағанын хабарлаймыз, одан басқа уәкілетті ұйымдардың жұмыс кестесіне қойылатын талаптар қосылды.

 2020 жылғы теңге құнының әлсіздігіне әкелген факторлар қандай?

Теңгенің айырбас бағамының динамикасына көптеген ішкі және сыртқы факторлар әсер етеді. Негізгі сыртқы факторларға, ең алдымен, мұнайдың әлемдік бағалары және дамушы елдер бағамдарының серпіні, негізгі сауда серіктестері болып табылатын елдердің валюталары, әлемдік пайыздық мөлшерлемелердің өзгеруі, әлемдегі геосаяси жағдай жатады.

Ағымдағы жылы теңгенің әлсіреуіне алып келген бірқатар жағымсыз, мүлде болжап болмайтын оқиғалар байқалды. Олардың ішінде мұнай бағасының көктемгі құлдырауын, әлемде коронавирустың таралуы мен жаппай карантиндік шараларды енгізу, халықтың сұранысы мен табысының төмендеуі аясында әлемдік экономиканың өсу қарқынының едәуір төмендеуін атап өту қажет. Сонымен қатар, кейбір кезеңдерде саяси, экономикалық, сауда, сондай-ақ әскери қақтығыстар дамыды. Жоғарыда аталған оқиғалар инвесторлардың тәуекел тәбетінің төмендеуіне және дамушы нарықтардан капиталдың кетуіне әкеледі.

Ағымдағы жылы наурыз күйзелістерін іске асырғаннан кейін, теңгенің айырбас бағамы 2020 жылғы 19 наурызда АҚШ доллары үшін ең жоғары 448,5 теңге деңгейіне жеткенде, сыртқы жағдайлардың жақсаруы аясында АҚШ доллары үшін 400 теңге белгісін тесу арқылы теңге жазғы кезеңде нығайды.

Алайда, ағымдағы жылғы қыркүйекте әлемдік қаржы нарықтарында, бірінші кезекте, қор нарықтарында түзету орын алды, әлемде коронавируспен сырқаттану саны қайтадан өсті, бұл айырбас бағамының бір АҚШ доллары үшін 431,81 теңгеге дейін әлсіреуіне әкелді.

Ағымдағы жылғы қазанда валюта нарығындағы ахуал тұрақтануда, ағымдағы жылғы қазан айының басынан бастап айырбас бағамы ағымдағы жылғы 12 қазандағы жағдай бойынша АҚШ доллары үшін 0,9% - ға 427,83 теңгеге дейін нығайды. Теңгенің бүгінгі құны 435,46 теңге болып тұр.

Бұл ретте сыртқы конъюнктураның өзгеруіне байланысты осы факторлардың жақсаруы да, нашарлауы да болуы мүмкін екенін атап өтеміз. Шетел валюталарына қатысты теңгенің айырбас бағамын төмендету туралы кейбір мәлімдемелер негізсіз болып табылады. Қазіргі уақытта теңгедегі депозиттер бойынша пайыздық мөлшерлеме АҚШ долларындағы депозиттер бойынша пайыздық мөлшерлемеден едәуір асады, осыған байланысты теңгедегі салымдар валюталық салымдармен салыстырғанда анағұрлым тартымды.

 Ақшаны долларда сақтау қажет пе?

Егер сіз Қазақстанда тұрып жатсаңыз және ақшаңыз болса, онда пайызды қайдан көбірек алу керек деп ойласаңыз, онда, әрине, теңгелік құралдар табыстылықты арттыра түседі. Егер азаматтар жалақыны теңгемен алатын болса және шығындарды теңгемен көтеретін болса, онда жинақтарын ұлттық валютада сақтаған жөн.

 Ұлттық валютаға халықтың сенім деңгейі қандай?

 Ұлттық валютаға деген сенім бизнестің немесе халықтың ұлттық валютаға үнемдеу немесе есептеу үшін валюта таңдау кезінде беретін артықшылығын көрсетеді. Осындай көрсеткіштердің бірі депозиттердің жалпы көлеміндегі шетелдік валютадағы салымдардың үлесі болып табылады. Долларизацияның жоғары деңгейі ұлттық валютаға деген сенімділіктің жеткіліксіздігін көрсетеді.

      Депозиттерді долларландыру деңгейі 2016 жылғы ең жоғары 70%-дан 2020 жылғы қыркүйекте 40,9% дейін төмендеді, оның ішінде бизнеске валюталық депозиттердің үлесі 62%-дан 40,5% дейін төмендеді, бұл Ұлттық Банктің ақша-несие саясатын жүйелі түрде жүзеге асыру бойынша қабылдаған шаралары, сондай-ақ теңгенің экономикадағы рөлін арттыру бойынша Қазақстан Республикасының Үкіметімен бірлескен теңгенің экономикадағы рөлін арттыру жөніндегі шаралар:

    1) Макроэкономикалық тұрақтылықты қамтамасыз ету шаралары. Нақты пайыздық мөлшерлемелердің үлкен ауытқуымен макроэкономикалық құбылмалылық долларланудың өсуіне ықпал ететін негізгі фактор болып табылады. Осыған байланысты төмен және тұрақты инфляцияны қамтамасыз ету маңызды. Осы мақсатқа жету үшін инфляциялық таргеттеуге ауысу икемді айырбас бағамымен ұштастыра жүргізілді, бұл теңгенің ішкі және сыртқы фундаменталды факторларға сәйкес келуін, сондай-ақ ақша-несие саясатының жеткілікті жоғары болжамдылығын қамтамасыз етеді. Инфляциялық таргеттеуге көшкеннен кейінгі инфляция 2016 жылғы шілдедегі 17,7% екі таңбалы деңгейден 2,5 есеге, 2020 жылғы қыркүйекте 7,0% -ға дейін айтарлықтай төмендетілді.

    2) Ұлттық валютада ашылған депозиттердің тартымдылығын арттыру мақсатында Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қоры халықтың шетелдік валютадағы және теңгелік депозиттері бойынша ұсынған мөлшерлемердің дифференциалын сақтауда. Теңгедегі депозиттер бойынша сыйақы мөлшерлемесі 14% -ға жетеді, ал шетел валютасындағы депозиттер бойынша мөлшерлемері - 1% құрайды.

 Ұлттық банкке жүктелген міндеттер қалай орындалып жатыр?

Біріншіден, 2020 жылдың басында COVID-19 вирусының таралуына және мұнай бағасының елеулі төмендеуіне байланысты сыртқы күйзелістер елдің макроэкономикалық көрсеткіштерінің серпініне теріс әсер етті. 2020 жылғы наурыздан бастап жылдық инфляция нысаналы дәліз шегінен шықты (4-6%). Осыған байланысты, Қазақстан Республикасы Президентінің қатысуымен өткен 2020 жылғы 1 шілдедегі кеңестің қорытындысы бойынша Мемлекет басшысының берген тапсырмасына сәйкес Ұлттық Банк жылдық инфляция деңгейін 8,0-8,5% шегінде ұстап тұру үшін шаралар қабылдайтын болады. Қыркүйек қорытындысы бойынша жылдық инфляция деңгейі 7,0% құрды. Қойылған міндеттерге базалық ставка деңгейін белгілеу арқылы, сондай-ақ баға тұрақтылығын қамтамасыз ету жөніндегі бірлескен жұмыс шеңберінде Ұлттық Банк пен Қазақстан Республикасы Үкіметінің ынтымақтастығы арқылы қол жеткізілетін болады.

Екіншіден, Мемлекет басшысының тапсырмаларына сәйкес Ұлттық банктің алдына қойылған міндеттердің бірі коронавирустық инфекцияның таралуы салдарының теріс әсері аясында экономиканы қолдаудың дағдарысқа қарсы шараларын қабылдау болып табылады. Қазіргі уақытта Ұлттық банктің дағдарысқа қарсы пакетінің жалпы көлемі 2,1 трлн. теңге, оның:

– 600 млрд теңге 1 жыл мерзімге айналым капиталын толықтыруға 8% мөлшерлеме бойынша жеңілдікті кредиттер беру жолымен елде төтенше жағдай енгізу нәтижесінде зардап шеккен шағын және орта кәсіпкерлік субъектілеріне, дара кәсіпкерлерге қолдау шараларын көрсетуді көздейтін шағын және орта кәсіпкерлік субъектілеріне жеңілдікпен кредит беру бағдарламасын (бұдан әрі-жеңілдікті кредит беру бағдарламасы) іске асыруға бағытталды;

– 400 млрд теңге басым жобаларды кредиттеу тетігін қаржыландырудың жалпы көлемін ("қарапайым заттар экономикасы" бағдарламасы) 1 трлн. теңге. Бағдарлама Өңдеуші өнеркәсіп пен қызметтер, агроөнеркәсіптік кешен саласындағы қызметті жүзеге асыратын жеке кәсіпкерлік субъектілерін қолдауға бағытталған;

–  390 млрд теңге жергілікті атқарушы органдардың Қолжетімді тұрғын үй құрылысын қаржыландыруына және "Қазақстанның тұрғын үй құрылыс жинақ банкі" АҚ арқылы"5-10-20" ("Шаңырақ") жаңа жобасы шеңберінде кезекте тұрғандарға жеңілдікпен кредит беруге бағытталған»;

–  700 млрд теңгеге дейін жергілікті атқарушы органдардың 2020-2021 жылдарға арналған Жұмыспен қамту жол картасы шеңберінде инфрақұрылымдық жобаларды іске асыруына бағытталған.

 Президенттің 1-қыркүйектегі Жолдауына сәйкес Ұлттық банк қандай жоспарды жүзеге асырып жатыр?

Біріншіден, мемлекет басшысының Қазақстан халқына Жолдауын іске асыру мақсатында Ұлттық банк жанынан 2020 жылдың соңына дейін ақша-кредит саясаты жөніндегі Комитет құрылатын болады. Оның басты міндеті - базалық ставка мен оның дәлізінің мөлшері бойынша стратегиялық шешімдер қабылдау болады.

Қазіргі уақытта "Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы" Қазақстан Республикасының Заңына ақша-кредит саясаты жөніндегі Комитеттің мәртебесін, өкілеттіктерін, құрамын, міндеттері мен жұмыс регламентін көздейтін түзетулер әзірленді. Заңға енгізілетін өзгерістер мүдделі мемлекеттік органдармен келісілген.

Екіншіден, қазір Ұлттық Банк едәуір зардап шеккен шағын және орта бизнеске арналған айналымдағы ақшаны толықтыруды көздейтін арнайы бағдарламаның жұмысын 2021 жылдың соңына дейін ұзарту мәселесін қарап жатыр. Оның қамту аясын кеңейту үшін қосымша 200 млрд теңге бөлу қарастырылған (бағдарламаның жалпы көлемін 800 млрд теңгеге жеткізу мақсатында).

Мемлекет Басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2020 жылғы 1 қыркүйектегі Қазақстан халқына Жолдауына сәйкес, Ұлттық Банк зардап шеккен секторлардағы шағын және орта бизнес үшін айналым қаражатын толықтыру жөніндегі арнайы бағдарламаның іс-қимылын 2021 жылдың соңына дейін ұзарту, оны қамтуды кеңейте отырып, қосымша 200 млрд теңге бөлу (бағдарламаның жалпы көлемін 800 млрд теңгеге дейін жеткізу) бойынша жұмыс жүргізуде.

 


Барлық жаңалықтар
100.24.113.182, 192.168.88.100