• Басты
  • Сыбайлас жемқорлыққа қарсы ғылыми сараптама жүргізудің маңызы

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы ғылыми сараптама жүргізудің маңызы

16 Сәуір, 2021 13:17

Бүгін Алматы қаласында ҚР Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі мен Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ және Сапарғалиев атындағы мемлекет және құқық институтының ұйымдастыруымен «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы сараптама - сыбайлас жемқорлықтың алдын алудың тиімді құралы» тақырыбында ғылыми-тәжірибелік халықаралық конференция өтті, деп хабарлады Strategy2050.kz тілшісі.


Сыбайлас жемқорлыққа қарсы жүргізілетін мемлекеттік саясаттың негізгі міндеттерінің бірі - сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасауға жол бермейтін заңнаманы құру. Бұл міндеттердің шешілуін қамтамасыз ету үшін сыбайлас жемқорлықтың алдын-алуға және алдын алуға бағытталған сыбайлас жемқорлыққа қарсы сараптама институтын енгізу болып табылады. Яғни, сыбайлас жемқорлыққа қарсы сараптама олардағы сыбайлас жемқорлықты тудыратын факторларды анықтау және осы факторларды арнайы мерзімде жою мақсатында нормативтік құқықтық актілер мен олардың жобаларын бағалау ретінде пайда болады.

Мұндай ғылыми сараптаманың қорытындысы бойынша негізгі аспектілер талданды, олар ереже жасау тетіктерін одан әрі жетілдіру, реттеушілік әсерді бағалау кезінде ескеріледі.

Конференцияны ашқан ҚазҰУ ректоры Жансейіт Түймебаев Президент тапсырған сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес әрекеттерін күшейту туралы айтты. Ректор атап өткендей, мемлекет басшысының саясатын жүзеге асыру мақсатында қазіргі уақытта университет нормативтік құқықтық актілерге сыбайлас жемқорлыққа қарсы ғылыми сараптамаларды үйлестіру жұмыстарымен айналысуға кіріскен.

Конференция қатысушыларына сәттілік тілеген ҚР сыбайлас жемқорлыққа қарсы агенттігінің департамент басшысы Ғанижан Асанұлы да жемқорлыққа қарсы күрес жүргізуде сараптамалық жұмыстардың маңыздылығына тоқталды.

«Нормативтік құқықтық актілерге сыбайлас жемқорлыққа қарсы ғылыми сараптама жүргізу сыбайлас жемқорлық қылмыстарының алдын алуға арналған тиімді үлгілердің бірі. Бұл институтқа қоғам тарапынан ерекше сұраныс бар. 600-ден аса адам сыбайлас жемқорлыққа қарсы сараптамаға қатысуға ниет білдірді. Конкурстық іріктеуден өткен 146 дайын сарапшылар реестрге қосылды», - деді Ғанижан Асанұлы.

Өткен жылдан бері жаңа форматтағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы сараптама нормативтік-құқықтық актілердің 5000-нан астам жобасын қамтыды. Соның ішінде тәуелсіз эксперттер айқындаған 13 мың жемқорлық тәуекелдері бар.

«Мемлекетіміздің басшылығы мен қоғам сыбайлас жемқорлыққа қарсы сараптамалардың тиімділігіне үлкен үміт артады. Бұл үміт сарапшылардың кәсібилігі мен парасаттылығы арқасында ақталады деп сенемін», - деді антикор өкілі.

Құқықтық нормативтік актілердің жобаларына жасалатын сараптама мәселелерінде сарапшылардың біліктілігін үнемі арттырып отыруға назар аударылады. Біліктілік халықаралық ынтымақтастық негізінде артады. Бұл туралы конференцияда сөз алған Нидерландының Қазақстандағы елшісі А.Карстенс айтты. Оның айтуынша, бүгінгі таңда қазақстандық сарапшылар мен олардың шетелдік әріптестері арасында кәсіби байланыс орнаған.

Өткен жылдан бері 20 курс өтті. Бұл курстар халықаралық және ұлттық мамандардың тікелей араласуымен сарапшылардың біліктілігін арттыруға бағытталған.

Сапарғалиев атындағы мемлекет және құқық Институтының директоры мәлім еткендей, орташа есеппен нормативтік-құықтық актінің бір жобасында 3 сыбайлас жемқорылық факторы болады.

«Алайда, сараптамаға жіберілген нормативтік-құқықтық акті жобаларының санына қарай үш жылдың ішінде бұл жобалардан және қолданыстағы заңнамалардан 100 мыңға жуық жемқорлық фактілерін алып тастауға болады», - деді ол. 

Егер бұл деректерді орташа мерзімді уақытқа жоспарласа, сыбалас жемқорлыққа қарсы ғылыми сараптамалардың күшімен үш жылдың ішінде мемлекетке келетін 65 млрд теңге көлеміндегі шығынның алдын алуға болады.

Конференция барасында мұндай сараптама жасаудағы өзге елдердің тәжірибелерімен Корея, Литва, Молдова, Өзбекстан, Қырғызстан және Тәжікстаннан келген сарапшылар бөлісті.

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы ғылыми сараптаманы ұйымдастырушы қалыптастыратын сарапшылар тізіліміне қосылған сарапшылар жүргізеді. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы ғылыми сараптама жүргізуді үйлестіру Қазақстан Республикасының мемлекеттік сатып алу туралы заңнамасына сәйкес айқындалатын ғылыми мекемеге немесе жоғары оқу орнына жүктелетіні белгілі. Сондықтан қазіргі уақытта бұл істе Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ мен Сапарғалиев атындағы мемлекет және құқық институты белсенділік танытып жүр.

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы ғылыми сараптама жүргізуге қатысатын сарапшыларды іріктеуде арнайы талаптар бар. Олар:

-Сарапшы жоғары білімді болуы тиіс;

-Сарапшы ретінде әрекет етуді болжайтын қызмет саласында кемінде 5 жыл не сарапшы ретінде әрекет етуді көздейтін қызмет саласында ғылым кандидаты, ғылым докторы, PhD доктор немесе бейіні бойынша доктор ғылыми дәрежесі болған жағдайда кемінде 3 жыл жұмыс тәжірибесіболу керек;

-Өтелмеген немесе алынбаған соттылығы болмау қажет;

-Әкімшілік сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық жасағаны үшін 3 жыл әкімшілік жаза болмауы керек;

-Мемлекеттік қызметке кір келтіретін тәртіптік теріс қылық үшін жұмыстан босатылмаған болуы шарт;

-Сыбайлас жемқорлық қылмысы үшін соттылығы болмауы тиіс.

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы сараптама жүргізу кезінде шамамен 6 әдіс орындалады.Бұл әдістер сараптама қорытындысын сақтау процесінің сапасын арттыруға септігін тигізеді. 6 әдіс:

- техникалық және құқықтық;

- лингвистикалық;

- құрылымдық - функционалды;

- хронологиялық;

- сарапшы;

- жүйелік (кешенді).


Барлық жаңалықтар