• Басты
  • Ауыл шаруашылығын дамыту: Жаңа зауыттар мен фабрикалар пайдалануға беріледі
6 Қазан, 2020 10:22

Ауыл шаруашылығын дамыту: Жаңа зауыттар мен фабрикалар пайдалануға беріледі

Бүгін үкімет отырысында ҚР Ауыл шаруашылығы министрі Сапархан Омаров ішкі нарықты отандық өнімдермен толықтыру жөніндегі 2021 – 2023 жылдарға арналған кешенді жоспар жобасымен таныстырып, тандық құс етін, сүт өнімдерін және қант өндіру мәселелеріне тоқталып өтті. Оның сөзінше, ауыл шаруашылығын дамыту мақсатында бірқатар фабрика, зауыт пайдалануға берілмек. Толығырақ Strategy2050.kz тілшісінің материалында. 

Ауыл шаруашылығын дамыту: Жаңа зауыттар мен фабрикалар пайдалануға беріледі

Бүгінгі күні дәнді және дәнді-бұршақты дақылдарды жинау бойынша жалпы егін жинаудың 99,4 пайызға аяқталды. Ал жергілікті әкімдіктердің мәліметі бойынша майлы дақылдарды жинау жалғасып жатыр.

Министрдің сөзінше, республика бойынша егін жинау алаңы 15,8 млн гектарды құраған. Бір гектарына 12,8 центнер орташа өнімділікпен 20,1 млн тонна астық бастырылған. Дәнді және дәнді-бұршақты дақылдар өндірісінен түскен дақылдардың көлемі елдің ішкі қажеттілігін толықтай қамтамасыз ету мүмкіндік береді. Сонымен қоса 7-8 млн тонна көлеміндегі астықты экспорттауға мүмкіндік бар.

«Егін жинау жұмыстары өткен жылға қарағанда бір ай бұрын аяқталды. Бұған қолайлы ауа-райы мен шаруалардың техникалық дайындығы ықпал етті. 2019 жылмен салыстырғанда элеваторларға 1 млн тоннаға көп астық әкелінді, бұл ретте келіп түскен астықтың 80 пайызының сапалық сипаттамалары жоғары, ал 2019 жылы бұл көрсеткіш 54,4 пайызды құраған болатын», - деді министр.

Еске салайық, ішкі нарықты азық-түлік тауарларымен толықтыруға қатысты ел президенті 2020 жылғы 1 қыркүйектегі Қазақстан халқына жолдауында барлық әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарлары бойынша өзін-өзі қамтамасыз ету деңгейіне қол жеткізу міндетін алға қойған еді. Сонымен қоса 2025 жылға дейін халықты ішкі өндіріс есебінен әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларымен толықтай қамтамасыз ету «Нұр Отан» партиясының сайлауалды бағдарламасында да көзделген.

Министрліктің дерегінше, ішкі нарықты қамтамасыз ету мониторингі азық-түлік тауарларының негізгі 29 түрі бойынша жүргізіледі. Оның ішінде 12 тауар позициясы бойынша ішкі нарық 100 пайызға және одан да көп мөлшерге қамтамасыз етілген. 11 азық-түлік тауары бойынша қамтамасыз ету 80 пайыз және одан көп.

«Тек азық-түлік тауарларының 6 түрі бойынша ғана өндірісті ұлғайту және ішкі нарықты отандық өнімдермен толықтыру шараларын іске асыру қажет. Бұлар – құс еті, шұжық өнімдері, ірімшік пен сүзбе, алма, қант және балық», - деді Сапархан Омаров.

Қазіргі таңда министрлік ішкі нарықты отандық өнімдермен толықтыру жөніндегі 2021 – 2023 жылдарға арналған кешенді жоспар жобасын дайындаған. Әрбір бағыт бойынша инвестициялық жобалардың нақты пулы анықталды.

Құс етін өндіру жолға қойылмақ

Қазір құс еті бойынша отандық өндірістің көлемі ішкі нарық қажеттілігінің 58 пайызын ғана жабады. Ішкі нарықты толықтай толықтыру үшін құс етін өндіру қуатын қосымша 171 мың тоннаға арттыру қажет. Министрдің айтуынша, бұл міндет жаңа құс фабрикаларын іске қосу, сондай-ақ құс фабрикаларының қолданыстағы қуаттылықтарын кеңейту есебінен 2023 жылдың соңына дейін іске асырылатын болады.

Отандық өндіріс есебінен құс еті импорты көлемін қысқарту ел экономикасында жыл сайын шамамен 177 млн АҚШ долларын немесе 77 млрд теңгені сақтауға қалуға мүмкіндік береді.

«Аталған міндетті орындау үшін жалпы қуаты 285 мың тонна құс етін өндіретін 19 құс фабрикасы, оның ішінде биыл жалпы қуаты 70 мың тонна болатын 6 құс фабрикасы, 2021 – 2023 жылдары жалпы қуаты 215 мың тонна болатын 13 құс фабрикасы іске қосылатын болады. Бұл ішкі нарық қажеттілігін толық көлемде қамтуға мүмкіндік береді», - деді министр.

Жоғарыда аталған 13 инвестициялық жобаны іске асыру үшін қосымша 147 млрд теңге, оның ішінде 69 млрд теңге несиелік ресурстар қажет етіледі.

Министр жобаларды табысты іске асыру үшін бірақтар мәселе тез арада шешілу керегін атап өтті.

-        инженерлік инфрақұрылым жүргізуге қаражат бөлу;

-        құс етін өндіруді субсидиялауға және инвестициялық субсидияларға қаражат бөлу;

-        құс еті импортына арналған тарифтік квоталарды бөлу тетігін өңдеуші кәсіпорындардың пайдасына өзгерту;

-        азық өндіру үшін жер бөлу.

Сүт өнімдерін өндіру

Министрліктің мәліметінше, сүт өнімдері бойынша ішкі нарықта ірімшік пен сүзбе, қоюландырылған және құрғақ сүт бойынша импорт көлемі бар. Сүт шикізатына қайта есептегендегі сүт өнімдері импортының жалпы көлемі шамамен 500 мың тоннаны құрайды.

«Отандық сүт зауыттары бұл тауарларды өздері өндіре алады, бұған қоса олардың өндірістік қуаттары толық жүктелмеген. Сапалы тауарлық сүт шикізатын өндіру көлемін ұлғайту мәселесін шешу қажет. Сондықтан Министрлік орта мерзімді перспективада өнеркәсіптік тауарлық сүт фермаларын іске қосу және олардың қуаттылықтарын кеңейту есебінен тауарлық сүт өндірісін ұлғайту міндетін алға қойып отыр», деді Сапархан Омаров.

Оның сөзінше, сүтті мал шаруашылығын дамытуды ынталандыру үшін министрлік бірқатар шаралар қабылдаған.

1.    сүт фермаларын салу кезіндегі міндетті мемлекеттік сараптама талабы алып тасталған. Бұл фермаларды жобалау мерзімін алты айдан бір жарым айға дейін қысқартуға мүмкіндік берді

2.    екінші деңгейдегі банктердің кредиттеріне қолжетімділікті қамтамасыз ету мақсатында несие сомасының 85 пайызына дейін инвестордың қарыздарын кепілдендіру тетігі енгізілді

3.    сүтті, сатып алынған асыл тұқымды малды субсидиялау нормативтері, инвестициялық субсидиялау нормативтері қайта қаралды

4.    малдың өзін кепілге қоя отырып, асыл тұқымды малды сатып алуды қаржыландыру құралы енгізілді

«Аталған өзгерістер ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерінің іскерлік белсенділіктеріне оң әсер етті. Егер бұдан бұрын жылына 3-5 өнеркәсіптік сүт фермасы іске қосылса, ағымдағы жылы жалпы қуаты 107 мың тонна сүт болатын 33 сүт фермасы жобасы іске асырылуда», - деді министр.

Жалпы, Кешенді жоспардың индикативтік тапсырмасы аясында жыл сайын 35 өнеркәсіптік тауарлық сүт фермасын іске қосу жоспарлануда. Қазіргі уақытта облыс әкімдіктерімен алдағы жылға 39 сүт фермасын салу жобалары пысықталды.

Міндеттерді іске асыру үшін кредит беру және мемлекеттік қолдау көрсету мақсаттарына 3 жылға қосымша 147 млрд теңге бөлу қажет. Бұдан бөлек Алматы, Павлодар және Солтүстік Қазақстан облыстарындағы секілді сүт фермаларын салуды қаржыландыру үшін әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорацияларды тартуды орынды деп санайды министрлік.

Министрлік дерегінше, шұжық өнімдерінің импорты 33,3 мың тоннаны құрайды, бұл ретте 85 пайызы көрші Ресейден әкелінеді. Ішкі нарық отандық өндірістің шұжық өнімдерімен 62 пайызға қамтамасыз етілген.

«Жалпы алғанда ішкі нарықты шұжық өнімдерімен толықтыру жөніндегі міндет ет өңдеуші кәсіпорындарды айналым мақсаттарына қаржыландыру және фермерлерді малды союға өткізуге ынталандыру есебінен іске асырылатын болады», - деді С.Омаров.

Сонымен қоса қуаты 103 мың тоннаны құрайтын ет өңдеуші кәсіпорындар салу бойынша 9 жоба іске асырылуда, олар ішкі нарықты шұжық өнімдерімен қамтамасыз етпек.

Алма бақтарының алаңы ұлғайтылады

Министрліктің мәліметіне сәйкес, қазіргі уақытта республикада жалпы алаңы 35,1 мың гектарда жалпы көлемі 216,5 мың тонна алма өндірумен 34 ірі компания, 195 орта, 1370 шағын шаруашылық және жеке қосалқы шаруашылық айналысады.

«Бұл ретте өнеркәсіптік қарқынды бақтарда алманың түсімділігі гектарына 40-45 тоннаны құрайды, ал ұсақ және жеке қосалқы шаруашылықтарда гектарына 7-10 тоннаны құрайды. Сондықтан алма бақтарының алаңдарын ұлғайту бойынша басты назарды ірі және орта шаруашылықтарға аудару керек, ал ұсақ шаруашылықтар мен жеке қосалқы шаруашылықтарды кооперативтерге біріктіру қажет», - министр.

Алманы жалпы тұтыну көлемі 344,3 мың тоннаны, импорт 128 мың тоннаны құрайды.

Сонымен қоса ішкі нарықты 6,6 мың гектар жаңа қарқынды бақтар отырғызу есебінен толықтыру болжанып отыр.

Жаңа бақтар отырғызуды негізгі бақ шарушылығымен айналысатын Алматы, Жамбыл және Түркістан облыстарына, Шымкент қаласыа шоғырландыру ұсынылмақ. Аталған өңірлер бойынша жұмыс жүргізіліп жатқанын атап өту қажет. Алдағы 3 жылға арналған отырғызу алаңы 5,5 мың га болатын жобалар пулы бар. Жоспарланған алаңдар жобалармен қамтамасыз етілмеген өңірлер бойынша тиісті жұмыстар жүргізуі тиіс.

«Бұл жерде Түркістан, Алматы және Жамбыл облыстарында 5 мың гектар бақ отырғызуды көздеп отырған «Гокнур Гида» түрік компаниясымен жобаны іске асыруының маңыздылығына ерекше назар аударғым келеді», - деді министр.

Толық жеміс беруге біртіндеп шыға отырып, жылына орта есеппен 2 - 2,2 мың гектар бақ отырғызу алма тапшылығын толығымен жабуға және 2024 жылы толық өзін-өзі қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Министрдің айтуынша, саланы қолдау және жобаларды жедел іске асыру мақсатында алдағы үш жыл кезеңінде жоғары дәрежеде мемлекеттік қолдау көрсету қажет. Бұл инвесторларды ынталандырады және бағдарламаның сәтті болуын қамтамасыз етпек.

Алмадан бөлек, жоғары сапалы көшет материалдарының жетіспеушілігі бар. Жыл сайын басқа елдерден жалпы сомасы 25 млрд теңгеге шамамен 7 млн көшет әкелінеді, бұл ретте олар әрдайым сапалы бола бермейді және кейбірінде түрлі өсімдік аурулары кездесетінін атап өтті министр.

Қант өндірісі

Министрлік берген статистикаға сүйенсек, осы уақыт ішінде қант қызылшасы егістіктерінің алаңы 9,8 есе, қант қызылшасының өнімділігі 1,3 есе, ал жалпы жиыны 20 еседен астам ұлғайған.

«Бұл фактілер отандық қант саласының даму әлеуетін тағы да растайды, ол үшін қант қызылшасының егіс алаңын кемінде 2 есе ұлғайту қажет. 90-жылдары республиканың 13 өңірінде қант қызылшасы отырғызылғанын ескере отырып, бұл жұмысқа әрбір облыс қатысуы тиіс деп есептейміз», - деді ол.

Қазіргі уақытта отандық өндіріс қантының тапшылығы 240 мың тоннаны немесе қажеттіліктің жартысынан көбін құрайды. Қант қызылшасы егістерін ұлғайту, заманауи агротехнологияларды, сапалы тұқымдарды пайдалану және техникалық қайта жарақтандыру есебінен оның өнімділігі мен сапасын арттыру арқылы ішкі нарықты толықтыру болжанып отыр.

Қазіргі таңда жұмыс істеп тұрған 4 қант зауытын жаңғырту, сондай-ақ Жамбыл және Павлодар облыстарында жаңа қант зауыттарын салу жобаларын іске асыру қосымша 180 мың тонна қант өндіру арқылы тапшылықты жоюға және қамтамасыз ету бойынша 80 пайызға шығуға мүмкіндік береді. Бұл халықтың қантқа деген қажеттілігін толықтай қамтамасыз етуге жағдай туғызады.

«Қазірдің өзінде инвестициялық субсидиялау, өңдеуге тапсырылған қант қызылшасының әр тоннасын субсидиялау түріндегі саланы қолдау шаралары қабылданды. Кешенді жоспарда саланы қолдаудың өзге де шараларын іске асыру жоспарланып отыр», - деді министр.

Оның айтуынша, агроөнеркәсіптік кешен өнімдерінің экспортын ұлғайту және ішкі нарықты толықтыру мақсатында Ауыл шаруашылығы министрлігі алдағы бес жылда трансұлттық компаниялар қатысатын жобаларды қоса алғанда, 380 инвестициялық жобаны іске асыруды жоспарлап отыр. Олардың айналасында агроөнеркәсіптік кешеннің басым бағыттары бойынша 7 экожүйе қалыптастырылатын болады. Салаға 5 трлн тенгеге жуық инвестиция тарту жоспарланып отыр.

Барлық жаңалықтар