Ақтөбеде гидротехникалық құрылғыларды кешенді пайдалану бойынша пилоттық жоба таныстырылды
Іс-шараның мақсаты – су тасқыны қаупін алдын ала ескерту үшін Ақтөбе облысындағы ГТҚ-да заманауи технологияларды іс жүзінде пайдалануды көрсету, сондай-ақ мұндай құрылғыларды пайдаланудағы үлкен мүмкіндіктермен таныстыру.
Қазақстан географиялық орналасуына және климаттық ерекшеліктеріне байланысты көптеген табиғи апаттарға – республика экономикасына әсер ететін экологиялық қатерлерге ұшырау қаупі зор.
Төтенше жағдайлар жөніндегі министрліктің мәліметі бойынша, Қазақстанда 1994 жылдан бері 320 мыңнан астам төтенше жағдай мен табиғи және техногенді сипататтағы оқиғалар орын алған. Жалпы зардап шегушілер саны 250 мыңнан асса, 40 мыңға жуық жан жан тапсырған. Сарапшылардың бағалауынша, төтенше жағдайлардан туындайтын тікелей және жанама залал шығыны жылына шамамен 25 млн теңгені құрайды. Сондай-ақ ірі көлемдегі табиғи және техногенді сипаттағы төтенше жағдайлар әдетте қоршаған ортаға ауыр залал келтіреді.
Гидротехникалық құрылғылардың қауіпсіздігі ТЖ алдын алуда маңызды рөл атқарады. Нөсер жауындар мен қардың еруі бөгет, тоғандарды шайып кету қаупін тудырады. Бөгеттің қирауы ауыр жайттарға апарып соқтыруы мүмкін: адам өлімі, экономика және қоршаған ортаға келтірілген шығын. Соңғы онжылдықтар тәжірибесі көрсеткендей, төтенше жағдайлар саны күрт өскен. Мысалы, 2010 жылдың көктемінде Алматы облысындағы Қызылағаш су қоймасының жарылуы, сондай-ақ 2011-2012 жылдардағы республикамыздың басқа да аймақтарындағы көктемгі тасқындар едәуір шығын әкелді.
2012 жылдың наурыз айында су тасқыны республикамыздың шығысына дейін таралып, Семей қаласында сел жүрді. Оңтүстік Қазақстан облысындағы су тасқыны келтірген залалдың құны бір миллиард теңгеден асты. Ал 2017 жылдың сәуір айында Ақтөбе қаласында Ақтөбе және Сазды су қоймаларындағы тасқын жылдамдығының секундына 790 кубометрге артуына байланысты 700-ден астам адам көшірілді. Соңғы рет мұндай жағдай 20 жыл бұрын орын алған еді.
Төтенше жағдайлар кезінде болатын шығын көлемін азайтудағы маңызды фактор – сел және су тасқындары қаупі туралы ақпаратты жедел әрі уақытылы жеткізу.
Осыған байланысты Ақтөбе облысында ЕО/ БҰҰДБ/ЕЭК және БҰҰ-ның «Қазақстанның жасыл экономика үлгісіне көшуін қолдау» ортақ жобасы аясында халыққа ықтимал қауіп-қатерлер жөнінде уақытылы хабарлау, деректерді жинау, өңдеу және диспетчерлік пунктке тапсырудың автоматтандырылған жүйесін орнату мақсатында пилоттық жоба әзірленді. Яғни су деңгейінің жоғарылағанын немесе қысымы артқанын ескертетін, сондай-ақ көрсеткіш деректеріне автоматты режимде жауап беретін датчиктер мен индикаторлар жиыны. Заманауи технология автоматты түрде су бөгетінің жай-күйін көрсетіп және онда орын алатын табиғи, техногенді қауіп-қатерді бақылап отыруға мүмкіндік береді. Осы арқылы туындаған қиындықты шешуде алдын ала шара қабылдауға болады.
Қазіргі таңда шамамен 650 ірі ГТҚ бар, 60-тан астам су қоймасы мемлекеттің бақылауында. Жыл сайын оларға әжептәуір қаражат бөлінеді. ҚР ІІМ Төтенше жағдайлар комитетінің мәлімдеуінше, гидротехникалық құрылғылардың 40%-ы апатты жағдайда және күрделі жөндеуден өткізуді қажет етеді. Қолданыстағы тарифтер оларды дұрыс пайдалануға, техникалық қызмет көрсетуге және келешектегі дамуын жүзеге асыруға мүмкіндік бермейді.
