Қазақстандағы шағын және орта бизнес (2-ші бөлім)

Ендігі күні шағын және орта бизнестің қалай құрылғандығын білген кезімізде және экономика үшін не себепті маңызды екендігін білгенде, ШОБ-тың нақты кірісінің қандай екендігін және қай салада жұмыс істейтіндігін анықтайтын боламыз.

Бүгін, 60% американдық ЖІӨ шағын және орта бизнеспен қалыптасуда және ол жерде 40 % американдықтар жұмыс істейді. Бұл сәл азырақ, солай емес пе? Соған қарамастан  56 миллион жұмыс орнынан  35%-ы 50 адамдық шататы бар шағын компаниялармен құрылаған және 50 %-ы жоғарыға өрбіген орта бизнеспен, ол жерге 500-ден астам адам.

Келесі ақпаратты қарайтын болсақ: 53% американдықтардың ойы бойынша, өзіңнің жеке бизнесінді бастау үшін қажетті машықтары және білім бар , ал 51%  адамдар өз елдерінде бизнесті бастауды жақсы мүмкіндік деп қарайды.

Салыстыру үшін – Ресейде 28 % тұрғындар өздерін кәсіпкер ретінде көреді, тек әрбір төртінші адам өз елін бизнес үшін қолайлы деп санайды.

Қазақстанға келетін болсақ, бұл жерде суреттеме басқаша. Өз күштеріне сенімді адамдардың көрсеткіші американдықтағыдай. Ал өз еліне деген сенім ресейдегідей. Тек 26 % қазақстандықтар ғана өз елін істі бастауға қолайлы орта деп есептейді.

Бұл жерде көріп тұрғандарыңыздай, біздің халқымыз жігерлі, алайда ертеңгі күнге деген сенімділік жоқ. Қолайлы кәсіпті қалыптасыру бойынша мемлекеттік күштеріне қарамастан, адамдар өз елдеріне толық сенім көрсетпейді.

Осымен барлық жағдай анықталады және шағын бизнестің экономикалық саласына таратылады және салыстыру үшін АҚШ-ты алғандықтан, айта кету керек, АҚШ-тың кейбір экономикалық салаларында шағын және орта бизнес айтарлықтай жоғары орныққан.

Осылайша, ШОБ үлесі нарықта 50 пайызды құрайды.

Көріп тұрғандарыңыздай, американдық шағын бизнес түрлі әртүрлі қызмет саласында дамыған және бұл индустриядан кейінгі экономиканың жағдайымен түсіндіріледі.

Ресейге келетін болсақ, ШОБ үлесі оның экономикасында айтарлықтай төмен, шамамен 20 пайызды құрайды.

Жоғарыда айтып өткеніміздей, ресейліктерде бизнесті жүргізуде айтарлықтай қорқыныш бар. Өз өнімінді шығарғанша, саудамен айналысу айтарлықтай оңай және «сату-сатып алу» жұмыс сызбасында қауіп-қатер аз болады.

Екінші жағынан, шағын бизнеске байланысты бірнеше критерилер бар, ол туралы бірінші бөлімде айтқан болатынбыз, соған байланысты, өндірістік және транспорттық саладағы компания ШОБ анықтамалығынан жай ғана өсіп шығады. Тағы бір ұстаным бар. Бизнесті жүргізудегі индекстің жеңілдігі және Ресейдің позициясы қазақстандықтардан әлдеқайда төмен.

Экономиканың индустриалды жағдайын ұмытпауымыз керек. Ресей біз сияқты экономикалық қызметке келген жоқ. Келіспейсіздер ме? Онда естерінізге алыңыздар, үйдегі шағын сынған заттарды жөндеу үшін немесе көліктің шамын ауыстыру үшін соңғы рет шеберді шақыртқан кездеріңізді. Бұның барлығы экономикалық қызмет болып табылады, яғни адамдарды өздерінің сүйікті ісімен айналысуға итермелейді, ал қалғандары өз ісінің мамандарына сенім артады.

Қазақстанға келетін болсақ, ШОБ үлесі еліміздің экономикасына 1/5-тен төртке дейін қамтиды, соған қарамастан осы және басқа жаққа деген қозғалыс ірі бизнестің құлауына немесе көтерілуіне байланысты. Соған қарамастан, кейбір қызықты кездер бар: ШОБ-тің тек жарты тіркелген субъектілері өзекті болып келеді, ал 2/3-і «ЖКлармен» ұсынылған, яғни шағын кәсіпкерлікке сәйкес келеді.

Осындай үлестерге не себепті бөлінгендігін білу үшін терең «қазудың» керегі жоқ. Олардың барлығы көрші Ресейдегілердей. Шикізат экономикасы мен жаппай импортқа байланысты.