Қоғамдық пікір сауалнамасы – сайлау өткізудің ашық құралы
Ағымдағы жылдың 10 наурыз айында ҚР ОСК-да дауыс беру күні exit poll өткізу тәртібі бойынша брифинг өтті. Exit poll- дауыс беруден кейін сайлау учаскелерінде сайлаушылардың сұрақ қоюы және әлемдік социалогиляықтәжірибеде бұл жиі қолданылады.
Exit poll бір жағынан болжамдық қызметті атқарады – сайлау қорытындысын ресми жариялағанға дейін соңғы нәтижелерді жорамалдауға мүмкіндік береді, екінші жағынан өткізілген сайлаудың ашықтығын бағалауға мүмкіндік береді.
Қазақстанда exit poll алғаш рет 1999 жылы Парламент Мәжілісі депутатының сайлауында және Қазақстанны әлеуметтанушылық және қауымдастық Ассоциаициасын өткізу кезінде қолданылды.
А.ж. 25 ақпан айында Zakon.kz ақпараттық порталының бас редакторы Қайрат Шайхиев пен «Қоғамдық ой» зерттеу институтының атқарушы директоры Айгүл Сәдуақасова баспасөз-конференцияда сайлаушыларға Exit Poll стандарттары бойынша сауалнама іске қосылатындығы туралы жариялады.
«Электронды сайлау кезінде халық ішінде алдағы болатын сайлау туралы, мәслихатыққа кандидаттар туралы экспресс-сауалнама жүргізілетін болады»,- деді Қайрат Шайхиев.
Айгүл Сәдуақасованың айтынша «Әрбір 5 сайлаушы дауыс бергеннен кейін сұраққа алынатын болады. Барлығы 110 сайлау учаскісі қамтылатын болады».
А.Сәдуақасованың айтуынша, зерттеу институты облыс орталықтарында, Алматы мен Астанада 56 сайлау учаскесіне бақылау жүргізетін болады, 28 учаскі шағын қалаларда және 26 учаскі ауыл округтерінде. Қазақсаннғғ барлық аймақтарында сұрақ жүргізуге 200-ден астам қатысатын болады.
«Бас редакторлар клубы сайлау күні сайлау науқанын бақылау арқылы сайлау алдындағы науқанға қатысуға маңызды деп санады және олар «Медио Консул» әлеуметтік агенттігін атқаратын болады»-деді Қазақстан Бас редакторлар клубының президенті Бибігүл Жексенбай.
Оның айтуынша, еxit poll өткізу сайлау күні әлеуметтік деректерді алуға септігін тигізеді.
«Осындай зерттеулерді өткізу сайлаудың ашық өтуін жоғарылатады және жалпы электоралды мәдениетті»,-деді клуб президенті.
Өз кезегінде «Медиа Консул» әлеуметтік агенттігінің директоры Юрий Черкасов облыс орталығында, шағын қалалар мен сайлау округтерінде 225 сайлау учаскілері сауалнамаға алынатындығын ескерді. Зерттеу аясында әр аймақтың қалалық жіне ауылдыө тұрғындары таныстырылатындығын, сонымен қатар Астана және Алматы қалалары екендігін айтты.
Сонымен қатар КТК еxit poll-дың тапсырыс берушісі ретінде енді. Демократия институты жобасының директоры Юлия Кучинская сауалнама кезінде –ден астам сайлау учаскілері қамтылатындығын хабарлады, ал сауалнамаға 1 100 сұхбат беруші қатыстырылады.
Осылайша еxit poll әдісі бойынша өткізілген сауалнаманың қорытындысы ҚР бойынша ағымдағы жылдың 21 наурыз айында сағат 00:00-ден кейін айтылатын болады.
Осыған орай ҚР ОСК сайлау туралы ҚР Конституциялық заңының 28-баптың 9-тармағына сәйкес, БАҚ қоғамдық пікір сауалнамасының қорытындысын жариялаған кезде міндетті түрде ұйымды көрсетуі тиіс.
«Дауыс беруге 5 күн қалғанға дейін, яғни 15 наурыздан 20 наурызға дейін қоғамдық пікір сауалнаммасының қорытындысын БАҚ-та жариялауға тыйым салынады. Сайлау күні дауыс беру мекемесінде қоғамдық пікір сауалнамасын өкізуге болмайды» ,-деп Ортсайлауком мүшесі Татьяна Охлопкова брифинг барысында айтып өтті.
Жалпы республика бойынша Мәжіліс депутаттығының қорытындысы Ортсайлаукомда 27 ақпанға дейін белгіленетін болады, ал БАҚ-та қорытынды 2016 жылдың 30 наурыз айында жарияланатын болады.
Ботагөз Айтжанова
