Рухани жаңғыру

Қазақ тіліндегі кей әріптердің латыншада неге өзгергені туралы Е.Тілешов түсіндірді

Астанада өткен «Жаңа әліпби - жаңғыру жолы» атты дөңгелек үстелде жаңа әліпби авторларының бірі Ш.Шаяхметов атындағы Республикалық үйлестіру-әдістемелік орталығының директоры Ербол Тілешов қазақ тілінің латын графикасымен берілген әліпбиіндегі бірнеше дыбыстың таңбалану ерекшелігін түсіндірді, деп хабарлайды Baq.kz ақпарат агенттігі.
Астана қаласы07 Қараша , 14:25

«Апострофтық әліпбидің ішінде у, и, дыбыстарына қатысты пікір білдіріп жатқандар көп. Соларға тоқталып кетейін. Мысалы у дыбысы басында w-мен берілген. Диграфтық нұсқа ұсынылғаннан кейін w-ге қарсы пікір бергендер 78 пайыз болды. Сол себепті біз бұл нұсқаны қабылдаған жоқпыз. Ал апострофпен берген себебіміз, орыстың у-ы мен қазақтың у-ы бірдей емес. Қазақтың у-ы қашанда дауыссыз. Бізге оны дифтонг деп қате түсіндіріп келді. Біз бұған дейін "сұу" деп айтып, "су" деп жазып келдік. Ал орыстың у дыбысы – таза дифтонг - әрі дауысты, әрі дауыссыз. Қазақ тіліндегі у естілуі бойынша w-ға келетін еді. Дегенмен біз қоғамдағы қарсылықты ескере отырып, оны апострофпен бердік. Себебі қазақтың у-ын орыс тіліндегі у-дан ерекшелендіру мақсатында жасалды" - дейді Ербол Тілешов.

Сонымен қатар, ол и және й әріптерінің бір ғана таңбамен апостроф арқылы берілгендігіне тоқталды.

«Енді и, й дыбыстарына келер болсақ; ұзақ и, яғни нүктесі жоқ и сырттан келген дыбыс, ал қысқа й - нүктесі бар й біздің төл дыбысымыз. Мысалы 1957 жылға дейін біз «мій», «жыйналыс» деп жазып келдік. Солардан біз і-ні, ы-ны алып тастап, «ми», «жиналыс» деп жазатын болдық. Ал иман, ислам, имам деген секілді араб, парсыдан енген сөздер мен интернет, инвестиция деген секілді кірме сөздер болғаны болмаса, қазақы қысқа й негізгі дыбыс. Сондықтан біз екеуін бір таңбамен апостроф арқылы бердік» - дейді Ербол Тілешов.

 

 

 

 




Яндекс.Метрика